Çerkesler

Rustam Huajev

Özgür Milletler Ligi Başkanlık Divanı üyesi, Dünya Çerkes Ajansı genel sekreteri

Rustam Huajev: Bölünmüş Çerkesya’nın sesi

Rustam Huajev, Çerkes (Adıge) toplum ve siyaset insanı, hukukçu ve Özgür Milletler Ligi Başkanlık Divanı üyesidir. Dünya Çerkes Ajansının (World Circassian Agency) kurucularından biri ve genel sekreteri, aynı zamanda Birleşik Çerkesya Konseyinin genel sekreteridir. Faaliyetlerini Çerkes soykırımının tanınmasına, Çerkes dilinin ve kültürünün korunmasına, sürgündekilerin ana vatana dönüş hakkına ve Çerkes devletliğinin yeniden tesisine adamıştır. Huajev, kendi devleti olmadan Çerkes halkının varlığını sürdüremeyeceğine inanıyor.

Rustam Huajev, Adıgey’deki Mamheg köyünde doğdu. Henüz cumhuriyette yaşarken halkının en büyük yarasından, ana dilin yok oluşundan açıkça söz ediyordu. 2019’da Kavkazskiy Uzel (Kafkas Düğümü) sitesine yaptığı açıklamada, çocukluğunda anaokulunda herkesin Adıgece konuştuğunu, şimdi ise durumun tam tersine döndüğünü anlatmıştı: Anaokuluna ana dilini bilerek gelen çocuk Rusçaya geçiyor ve zamanla Adıgeceyi unutuyor.

Rusya’dan ayrıldıktan sonra Huajev çalışmalarını yurt dışında sürdürdü. “Çerkesya Çağı” (Era Çerkesii) adlı kendi uzman analiz projesini yürütüyor ve Kuzey Kafkasya’daki Çerkeslerin durumuna ilişkin düzenli olarak video mesajlar yayımlıyor. Rusya halklarının bağımsızlık hareketlerini bir araya getiren Özgür Milletler Liginde Başkanlık Divanı üyesi olarak Çerkes ulusal hareketini temsil ediyor.

Huajev, Çerkes tarihini tamamlanmamış bir soykırımın tarihi olarak görüyor. Onun ifadesine göre Çerkeslerin yaklaşık %90’ı yok edildi ya da yurdundan sürüldü. Bugün tarihî ana vatanda halkın yalnızca onda biri kadarı, yaklaşık 800 bin kişi yaşıyor. Yaklaşık 6 milyon kişiyle en büyük diaspora Türkiye’de bulunuyor; Çerkeslerin önemli bir kısmı da Ürdün, Suriye ve diğer ülkelerde yaşıyor.

Huajev, halkın ana vatanda da bölünmüş durumda olduğunu vurguluyor. Çerkesler birbiriyle sınırı bile olmayan üç cumhuriyette, Adıgey, Karaçay-Çerkesya ve Kabardey-Balkarya’da yaşıyor ve buralarda üç farklı adla kayda geçiriliyor. Huajev, okullarda Çerkesçenin zorunlu ders olmaktan çıkarılmasının üzerinden 15 yılı aşkın zaman geçtiğini, 21 Mayıs Rus-Kafkas Savaşı Kurbanlarını Anma ve Yas Günü’nde düzenlenen anma toplantılarının ise yetkililerin engellemesiyle karşılaştığını hatırlatıyor. Onun değerlendirmesine göre Çerkes halkının temeli din değil, gelenekler ve yazılı olmayan Adıge Xabze töresidir. Halk, bu töre sayesinde bir buçuk asırlık sürgün boyunca ne kimlik bilincini ne kültürünü ne de ana vatana dönme ve devletini yeniden kurma hayalini yitirdi.

Huajev için soykırımın tanınması başlı başına bir amaç değil. Bunu tarihî adaletin yeniden sağlanması, Çerkes toplumunu kenetlemenin ve devletliği yeniden tesis etmenin pratik bir aracı olarak görüyor. Çerkes soykırımını bugüne kadar 2011’de Gürcistan, 2025’te de Ukrayna tanıdı. Huajev yeni müttefikleri Litvanya, Letonya, Estonya ve Polonya’da arıyor: Onun ifadesine göre bu ülkeler işgali ve baskıları bizzat yaşadıkları için Çerkesleri anlıyor.

Ağustos 2025’te Huajev’in başkanlığındaki Birleşik Çerkesya Konseyi heyeti, Litvanya Parlamentosunun (Seimas) milletvekilleriyle görüştü. Aynı yılın aralık ayında Litvanya Parlamentosunda “Tarih ve Güncel Siyaset Bağlamında Çerkes Soykırımı” başlıklı uluslararası bir konferans düzenlendi; konferansın ardından Litvanyalı parlamenterlere soykırımın tanınması için resmî bir başvuru iletildi. 6 Temmuz 2026’da Huajev, Şuşa’daki uluslararası konferansa Almanya’dan video bağlantısıyla katılarak ayrımcılık ve ayrımcılıkla mücadele üzerine bir sunum yaptı. Bu konferansı tarihî bir olay ve çalışmalarında yeni bir aşamanın başlangıcı olarak nitelendirdi.

Rus makamları onun faaliyetlerine baskıyla karşılık veriyor. 28 Mayıs 2026’da Rusya Federal Finansal İzleme Servisi (Rosfinmonitoring), Huajev’i terörle bağlantılı olduğu notuyla “teröristler ve aşırılıkçılar” listesine ekledi. 2 Ekim 2026’da Rusya Adalet Bakanlığı, onu “istenmeyen” bir kuruluşa katılmak ve savaşa karşı çıkmakla suçlayarak “yabancı ajan” ilan etti. Huajev buna yanıt olarak Çerkeslerin de insanlara ve halklara karşı suç işleyenlerin listesini tuttuğunu söyledi.

Rustam Huajev’in faaliyetlerinde hukuk, tarih ve siyaset tek bir amaca hizmet ediyor: Çerkesler tarihsel hafızalarını, ana vatanlarını ve devletliklerini geri kazanmalı. Huajev, dünyanın 1864 trajedisini soykırım olarak tanıması, sürgündekilerin geri dönme hakkını elde etmesi ve bölünmüş halkın yeniden birleşmesi için mücadele ediyor.

Dil üzerine

“Rus İmparatorluğu Çerkes dilini silmek, yok etmek için elinden gelen her şeyi yapıyor”

LRT Radyosu Rusça Servisine verdiği röportaj, 15 Ağustos 2025

Devletlik üzerine

“Kendi devletimizi yeniden kurmazsak asimile olup yok olmamız fazla zaman almayacak”

LRT Radyosuna verdiği röportajdan, 15 Ağustos 2025

Rus devleti üzerine

“Devlet, insanlara nasıl düşünmeleri gerektiğini… ve kendilerini kim olarak hissetmeleri gerektiğini dikte etmeye çalışıyor”

Şuşa’daki konferansta yaptığı konuşmadan, 6 Temmuz 2026

Soykırım üzerine

“Bizim için soykırımın tanınması başlı başına bir amaç değil, tarihî adaletin yeniden sağlanmasıdır”

LRT Radyosu Rusça Servisine verdiği röportaj, 15 Ağustos 2025