Түркі мемлекеттері ұйымы (ТМҰ) құрылғанда бала сияқты қуандым. Ойладым: ақыры түркілер біріге бастады! Жыл сайын тәуелсіз түркі мемлекеттерінің бір-біріне жақындай түскенін көріп: «Міне-міне, тағы аз ғана қалды — Тұранның сол алтын ғасыры жақында келеді!» деп ойлайтынмын.
Түркі мемлекеттері ұйымын құру саяси тұрғыдан дұрыс қадам болды: КСРО ыдырағаннан бері алғаш рет түркі елдері жоғары деңгейде тұрақты қарым-қатынас жасайтын форматқа ие болды. ТМҰ-ның құрылымы әсерлі көрінеді: бес мүше, бірнеше бақылаушы, кеңейіп келе жатқан күн тәртібі, саммиттер, өз институттары, ортақ стандарттар, тіпті бірыңғай экономикалық аймақ туралы әңгімелер.
Бірақ мәлімделген істер туралы естіп, ал шындықты көргенде, көңілім түседі.
Түркі бауырластығы мен бірлігі нақты істермен қаншалықты бекітілген?
ТМҰ ішінде қозғалыс бар, бұл даусыз. Бірақ менің ойымша, ол уақыт рухына да, түркі халықтарының алдында тұрған сын-қатерлерге де сай емес.
Бұл әсіресе қазір, геосаяси жағдай түркі әлемі үшін ерекше қолайлы болып тұрған кезде анық көрінеді. Ресей Украинамен соғысқа батып, әлсіреді — ол енді Орталық Азияда өз мүдделерін бес-алты жыл бұрынғыдай күшпен өткізе алмайды. Оның үстіне көші-қон, транзит және ресурстар мәселесінде енді оның өзі түркі елдеріне тәуелді. Бұл — сирек кездесетін мүмкіндіктер терезесі: өз елдерінің әлеуетін барынша іске асыруға болатын мұндай сәт саясаткерлердің әр буынына бұйыра бермейді.
Ол қалай пайдаланылды? Түркі мемлекеттері дамып, өз ұстанымдарын нығайтып, сыртқы байланыстарын әртараптандыруда — бұл ақылға қонымды. «Орыс әлемінен» барған сайын алыстай түсуге жақсы мүмкіндік бар. Бірақ мұның орнына біз Ресейді ТМҰ-ға шақырайық деген үндеулерді естиміз.
Не үшін? Мәскеу күн тәртібін қайтадан өзі белгілеп, бізді бір-бірімізге айдап салу мүмкіндігін қайтарып алсын деп пе? Өзіне мұндай мүмкіндік берілген сайын ол тарихта дәл осымен айналысқан жоқ па?
Бүгін Ресей — көптеген түркі халықтарының түрмесі, ал оны түркі әлемінің басты ұйымының үстеліне шақырып отыр.
Қазір, Ресей Украинамен соғысып, өз қолын өзі байлап отырғанда, қорғанысты нығайтып, армияларды күшейтіп, өзіміздің түркі әскери блогымызды құру керек. Ал бізге ТМҰ әскери одақ емес және ешқашан ондай болмауы тиіс деп мәлімдейді.
Мұны сол «орыс әлемі» тарапынан өз еліне үнемі қоқан-лоққы айтылып отырған мемлекеттің президенті айтады. Оның үстіне бұл қоқан-лоққылар маргиналдардан ғана емес, ресейлік депутаттар мен жоғары лауазымды шенеуніктерден де естіледі.
Мұндай жағдайда қорғаныс әлеуетін кідіртпей арттыру керек. Егер Украина құласа, келесі соққыға дәл Қазақстан ұшырайды.
Барлық нәрседе осылай! Сөз бен іс екі бөлек.
Біз, Ресей түркілері, тәуелсіз түркі елдеріне үмітпен қараймыз. Сіздердің күшті әрі бірлікті болуларыңызды, бодандықта қалып отырған бауырларыңызды да байқай бастауларыңызды күтеміз.
Бірақ жауап ретінде — толық елемеушілік.
Түркі елдері президенттерінің бірде-бірі татарлардың, башқұрттардың, чуваштардың, құмықтардың, сахалардың, қарашайлардың, балқарлардың, ноғайлардың, тувалардың, алтайлардың және хакастардың жағдайына тіпті алаңдаушылық білдіруге де батылы бармайды. Біз он миллионға жуықпыз — бірақ бізді байқамайтын сияқты. Біз жоқ сияқты түр көрсетеді. Ал Ресей қырым татарларына қандай геноцид жасап жатыр?
Ресей тілдерімізді жойып, белсенділерімізді түрмеге қамап, халықтарымызды бізге жат соғысқа айдап, республикаларымызды тонап, табиғатымызды құртып жатыр. Орыстандыру мен ассимиляция бүкіл әлемнің көз алдында ашық жүріп жатыр. Ал тәуелсіз түркі елдері — олардың басшылары — үнсіз.
Ұйғырларды мүлде ұмытып кеткен сияқты. Он екі миллион ұйғыр Қытайдың қатал қысымына ұшырап отыр — ал түркі әлемі тарапынан тыныштық. Бірнеше жыл бұрын ғана Түркия президенті Ердоған оларды қорғап, ашық сөйлейтін. Бүгін ол да үнсіз.
Солтүстік Кипр Түрік Республикасын тек Түркия ғана таныған, басқа түркі елдері оны тануға қорқады — ол ТМҰ-ға бақылаушы ретінде қатысатынына қарамастан. Ал Солтүстік Кипрді барлық түркі елдері танығанда, бұл түркі бірлігінің қандай символы болар еді!
Егер түркі мемлекеттері тіпті Солтүстік Кипрді тануға қорықса, Ресей құрамындағы түркі республикалары туралы не айтуға болады? Бізді қолдамайтыны өзінен-өзі түсінікті.
Орталық Азияның түркі халықтары өз тірлігімен өмір сүріп, араларында қарақалпақтар сияқты халық бар екенін байқамайтын сияқты. Түркі мемлекеттерінің саммиттері өтіп жатыр, ал Қарақалпақстанның онда ешқандай өкілдігі жоқ.
Өз халықтарының құқықтары үшін күреске өмірін арнаған және Ресей билігі қудалап отырған түркі оппозиционерлері түркі елдерінен пана таба алмайды. Олар Батысқа кетуге мәжбүр — өйткені тіпті бауырларының арасында да өздерін қауіпсіз сезінбейді.
Батыста орнығып үлгергендер түркі мемлекеттеріне қонаққа да, туыстарымен кездесуге де келе алмайды: оларды ұстап алып, Ресейге беріп жібереді деп қауіптенеді.
Ерте ме, кеш пе, көптен бері айтып келе жатқан бірлігімізге жетеміз деп сенгім келеді. Бір күні Тұран ғасыры келеді деп сенгім келеді: түркі елдері Түркі одағын құруға пісіп-жетілетін, олардың арасында шекара болмайтын, ал БҰҰ-да ортақ мүдделерді қорғап, келісілген түрде дауыс беретін заман. Тұранның бірыңғай валютасы, бірыңғай стандарттары және бірыңғай әскери одағы пайда болғанда, бүкіл әлем түркілермен құдіретті күш ретінде санасатын болады.
Дәл осындай одақ бір күні бүгін бостандықтан айырылған басқа түркі халықтарын қорғауға да шығады.
Әзірге үміттің орнын түңілу басады, ал түңілудің орнын қайтадан үміт басады.
Dilde, fikirde, işte birlik!
